Empire State University: uczelnia Petera Parkera wyjaśniona

Liceum Petera Parkera zna każdy. Dużo mniej osób wie, że bohater je skończył i że dalszy ciąg jego życia rozgrywa się w miejscu równie ważnym: Empire State University, fikcyjna nowojorska uczelnia, na którą trafia w połowie lat 60.

To jedna z najważniejszych przeprowadzek w historii serii. Przenosi bohatera z okresu dojrzewania w dorosłość, całkowicie wymienia jego otoczenie i buduje scenerię, w której rozegrają się jego najmocniejsze dramaty. Oto dlaczego ten kampus znaczy tyle samo co dom w Forest Hills czy redakcja Daily Bugle.

Czym jest Empire State University

ESU to fikcyjna uczelnia w Nowym Jorku, pokazywana jako duża miejska placówka, a nie zielony kampus na uboczu. Należy do tej samej kategorii wymyślonych miejsc co Daily Bugle: na tyle prawdopodobna, że nikt się nad nią nie zastanawia, i na tyle swobodna, że autorzy mogą z nią robić, co chcą.

Pojawia się pod koniec 1965 roku, w zeszycie, w którym Peter Parker zaczyna studia. Wybór miejskiej uczelni pasuje do całej reszty układu: Peter dalej mieszka u ciotki, jeździ komunikacją i łączy zajęcia z pracą. Nie prowadzi życia studenta z kampusu, tylko życie studenta, który haruje.

Nauka zajmuje tam centralne miejsce. Peter studiuje kierunek, który wreszcie tłumaczy to, co czytelnik widział od początku: ten chłopak produkuje własny płyn na pajęczynę we własnym pokoju. ESU nadaje instytucjonalną legitymację temu, co liceum mogło tylko zasygnalizować.

Ten szczegół zasługuje na chwilę uwagi, bo kłóci się ze zwykłą logiką gatunku. U większości superbohaterów sprzęt bierze się z fortuny, obcej technologii albo spadku. U Spider-Mana bierze się z pracy domowej. Wyrzutnie sieci nie są prezentem: to zadanie zdolnego studenta, który nie ma pieniędzy.

Uczelnia jest więc instytucją, która czyni tę postać spójną. Bez niej licealista wymyślający nowy polimer w swoim pokoju to czysta fantazja. Z nią pojawia się ścieżka: wczesny talent, wykształcenie, laboratorium, wykładowcy. Seria dała sobie środki, żeby uwiarygodnić własne, najmniej prawdopodobne założenie.

To tłumaczy również, dlaczego tylu jego przeciwników wywodzi się z tego samego środowiska. Kiedy bohater jest naukowcem, jego wrogowie też nimi są – a kampus staje się naturalnym punktem styku obu obozów.

1965: dzień, w którym Spider-Man kończy liceum

Postarzanie bohatera komiksu to ryzyko. Większość ówczesnych herosów tkwiła w nieokreślonym wieku, co pozwalało w nieskończoność powtarzać te same sytuacje. Przeniesienie Petera Parkera z liceum na studia oznaczało rezygnację z tego ułatwienia.

Zakład się opłacił i w dużej mierze tłumaczy długowieczność serii. Starzejąc się razem z czytelnikami, bohater mógł zmierzyć się z tematami niemożliwymi w liceum: finansową niezależnością, dorosłymi związkami, wyborami zawodowymi, śmiercią przyjaciół. Szkolna sceneria trafiła zaś do kolejnych pokoleń.

Kontrast z wcześniejszym okresem jest wyraźny. Tam, gdzie Midtown High było miejscem dokuczania i upokorzeń, ESU jest miejscem wyborów i odpowiedzialności. Nękanie ustępuje tu dorosłym dylematom. To ta sama postać w zupełnie innym trybie narracyjnym.

Harry i Gwen: otoczenie, które zastępuje wszystko

Studia dają Peterowi to, czego liceum nigdy mu nie dało: przyjaciół. Poznaje tam Harry'ego Osborna, z którym w końcu wynajmuje wspólne mieszkanie, i Gwen Stacy, która staje się główną miłością tego okresu.

Przypadek Harry'ego jest szczególnie ciężki. Jako syn przemysłowca ucieleśnia środowisko społeczne, którego Peter nie zna; ich przyjaźń buduje się mimo tej przepaści, a potem rozpada pod ciężarem tajemnicy i ojcowskiego dziedzictwa. Tę historię opisaliśmy w tekście portret Harry'ego Osborna: przyjaciel, rywal czy wróg – i nic z tego nie byłoby możliwe bez miejsca, w którym dwóch młodych ludzi z przeciwnych światów spotyka się codziennie.

Jeśli chodzi o Gwen Stacy, należy ona w całości do tego okresu. Jej obecność, relacja z Peterem i jej odejście definiują uniwersytecką erę serii, a finał tej historii pozostaje jednym z najczęściej komentowanych wstrząsów w całym amerykańskim komiksie, co rozłożyliśmy na czynniki pierwsze w tekście nasza analiza jej śmierci.

Plakat Spider-Man – i Zielony Goblin

Starcie, które zaczyna się od przyjaźni ze studenckiego pokoju. Cała historia Harry'ego Osborna mieści się w tym konflikcie.

Zobacz produkt — 22,90 €

Wykładowca, który staje się potworem

Oto element, który zna niewielu okazjonalnych czytelników, a który czyni z ESU coś znacznie więcej niż scenerię. Jeden z wykładowców biologii Petera Parkera nazywa się Miles Warren. To szanowany naukowiec, zwyczajny wykładowca i człowiek, który popada w obsesję na punkcie jednej ze swoich studentek.

Jego staczanie się da początek jednemu z najbardziej niepokojących antagonistów w całym katalogu, którego drogę prześledziliśmy w tekście nasz artykuł o Jackalu. Ważny jest tu jeden punkt: ten złoczyńca nie spadł z nieba, on wykładał w tej samej auli, w której Peter robił notatki.

Konsekwencje rozciągają się na dekady. Prace tego wykładowcy otwierają drogę jednej z najdłuższych i najbardziej dyskutowanych sag w serii oraz postaciom takim jak Ben Reilly, który stał się Chasmem. To wszystko wychodzi z uniwersyteckiego laboratorium.

Kampus, który produkuje potwory

Miles Warren nie jest wyjątkiem. ESU działa w serii jak inkubator: laboratoria, granty, eksperymenty, naukowcy pod presją. Wielu przeciwników Spider-Mana to naukowcy, a przecież gdzieś musieli pracować.

Porównanie z sektorem prywatnym jest pouczające. Tam, gdzie Oscorp Industries produkuje katastrofy z żądzy zysku i przemysłowego niedbalstwa, uczelnia produkuje je z osobistych ambicji i intelektualnego zbłądzenia. Dwa różne mechanizmy, ten sam efekt.

Ta symetria prawdopodobnie nie była zaplanowana, ale daje uniwersum rzadką spójność. Zagrożenia nie przychodzą z innej planety: przychodzą z instytucji, w których Peter studiuje i pracuje. Panoramę tych postaci daje kompletny przewodnik po kultowych złoczyńcach – pozwala zmierzyć, jak wielu z nich nosi laboratoryjny fartuch.

Krawat Retro Spider-Man

Formalny rejestr, ten z kampusu i wykładowych auli. Do noszenia tam, gdzie nikt nie spodziewa się mrugnięcia okiem do Spider-Mana.

Zobacz produkt — 22,90 €

Pieniądze, przeszkoda, która nigdy nie znika

Punkt, który adaptacje systematycznie pomijają: Petera Parkera nie stać na studia. Amerykańskie czesne, koszt podręczników, dojazdy i ciotka na utrzymaniu — uczelnia jest dla niego problemem finansowym w takim samym stopniu co intelektualnym.

To ograniczenie przenika cały ten okres. Tłumaczy, dlaczego sprzedaje zdjęcia gazecie, która go obsmarowuje, dlaczego łapie kolejne dorywcze prace, dlaczego opuszcza zajęcia i egzaminy. Tam, gdzie inni bohaterowie mają fortunę albo mecenasa, on musi wybierać między przyzwoitą garderobą a jednym semestrem.

Efekt narracyjny jest bezcenny. Stawką odcinka bywa zagrożone stypendium zamiast inwazji z kosmosu, a czytelnik wierzy w to tak samo mocno. Niewiele serii o superbohaterach potrafi zbudować napięcie wokół wpisu na listę studentów; ta robi to od sześćdziesięciu lat.

To także sprawia, że jego droga jest wiarygodna dla nieamerykańskiej publiczności, u której te same wybory istnieją w innej formie. Sceneria jest fikcyjna, trudność nie.

Miejsce społecznego wymieszania

ESU zderza ze sobą ludzi, którzy inaczej nigdy by się nie spotkali. Stypendysta z Queensu, dziedzic przemysłowca, córka policjanta: kampus działa jak punkt styku światów, które w prawdziwym mieście pozostają osobno.

Ten układ generuje większość napięć tego okresu. Przyjaźń Petera i Harry'ego jest bez przerwy obciążana różnicą w zasobności, a cień ojca Osborna kładzie się na scenach, które bez niego byłyby zwykłymi studenckimi chwilami. Seria nigdy nie robi z tego wykładu, ale to przesunięcie jest obecne niemal w każdej scenie.

To także czyni drogę Harry'ego tak tragiczną. Ma pieniądze, mieszkanie, nazwisko — i zazdrości Peterowi dokładnie tego, czego za pieniądze kupić nie można. Kampus jest miejscem, w którym ta asymetria staje się widoczna dla obu postaci.

Po drugiej stronie katedry

Relacja Petera Parkera z uczelnią nie kończy się na jego studiach. Przez dekady wraca tam jako student wyższych lat, jako asystent, a potem jako wykładowca. To krążenie między rolami należy do rzeczy, które wyróżniają tę postać: mało który bohater ma tak udokumentowaną ścieżkę zawodową.

Ten ruch w obie strony służy też opowieści. Peter jako wykładowca to Peter odpowiedzialny za innych młodych ludzi, stawiany wobec sytuacji, które sam przeżył po drugiej stronie. Seria wykorzystywała to lustro wielokrotnie, z efektami często najbardziej wzruszającymi w całym katalogu.

Żeby prześledzić wszystkie te zwroty — od fotografa na zlecenie po badacza, od wykładowcy po szefa firmy — zebraliśmy wszystkie zawody, które wykonywał. Uczelnia wraca niemal na każdym z tych etapów.

Lata kampusu, graficzny złoty wiek

Uniwersytecki okres to również wizualny szczyt serii. Cywilne ubrania, mieszkaniowe wnętrza, wykładowe aule, stołówki: same scenerie, które zmuszają rysowników do pracy nad czymś innym niż fasady i pajęczyny.

To także czas najodważniejszych eksperymentów narracyjnych, jak słynny odcinek, w którym Peter budzi się z czterema dodatkowymi ramionami — historia, którą rozłożyliśmy w tekście nasz artykuł o sześcioramiennym Spider-Manie. Taki scenariusz ma sens tylko dlatego, że przydarza się studentowi biochemii, który eksperymentuje na sobie.

Nawet postacie odziedziczone po liceum zmieniają się w tych ramach. Odwieczny rywal też przechodzi drogę, która prowadzi go gdzie indziej, co pokazuje ewolucja Flasha Thompsona, od korytarzowego dręczyciela po szanowaną postać.

Obraz na Płótnie – Spider-Man Sztuka Nowoczesna

Format na płótnie do biurka albo studenckiego pokoju. Bohater wyjęty z dziecięcego rejestru.

Zobacz produkt — 22,90 €

Powrót ESU na ekran

Adaptacje długo ignorowały uczelnię. Filmy z lat 2000 ledwie jej dotykają, te z lat 2010 sprowadzają bohatera z powrotem do liceum, a kampus niemal całkowicie znika z kinowej opowieści. Powód jest prosty: nastoletni bohater lepiej się sprzedaje, a studia zakładają starszą postać.

Najnowszy film zmienia ten układ, obsadzając czołowego naukowca w roli wykładowcy na Empire State University. Mrugnięcie okiem jest skierowane do czytelników, ale robi więcej: przywraca na ekran miejsce, które porządkuje dekady komiksów, i daje bohaterowi akademickie otoczenie, którego dawno nie miał.

Pasuje to do ogólnego ruchu ostatnich adaptacji, które wolą czerpać z zeszytów niż z własnych filmów. Po liceum z Homecoming uczelnia logicznie domyka szkolną pętlę tej postaci.

Pozostaje pytanie, co zrobią z tym kolejne opowieści. Kampus daje możliwości, których liceum nie ma: laboratoria, dorosłych badaczy, finansowanie, konflikty interesów. Same sprężyny, które komiks wykorzystywał przez dekady, a kino praktycznie ich nie tknęło.

Warto zachować tu ostrożność: obecność wykładowcy w filmie nie oznacza, że zaplanowano uniwersytecki wątek. Mrugnięcie okiem może pozostać mrugnięciem okiem. Ale miejsce jest już na ekranie osadzone, a to warunek minimum, żeby dało się kiedyś do niego wrócić.

Dla czytelników efekt jest natychmiastowy: nazwa, którą znają z zeszytów, nagle pojawia się w kinowej sali, bez wyjaśnienia. To dokładnie ten rodzaj szczegółu, który nagradza znajomość komiksów i nigdy nie karze tych, którzy jej nie mają.

Fikcyjna uczelnia w prawdziwym mieście

ESU stawia problem, którego reszta uniwersum nie stawia. Nowy Jork jest prawdziwy, jego mosty są prawdziwe, jego dzielnice też. Po co wymyślać uczelnię, skoro miasto ma ich kilka, prestiżowych i doskonale nadających się do użycia?

Odpowiedź jest praktyczna. Prawdziwa placówka narzuca ograniczenia prawne i wydawnicze: nie wysadza się laboratorium istniejącego uniwersytetu, nie zamienia się jednego z jego wykładowców w seryjnego przestępcę. Wymyślenie daje swobodę potrzebną naukowym wynaturzeniom, których wymaga opowieść.

Pozwala też rozwijać instytucję wraz z epokami, dodawać jej wydziały, zmieniać architekturę, a żaden czytelnik nie zaprotestuje. To elastyczna sceneria w sztywnym mieście — dokładnie ten sam kompromis, który rządzi Daily Bugle, wymyśloną gazetą w mieście, w którym prasa istnieje.

To mieszanie miejsc prawdziwych i fikcyjnych jest jednym ze znaków firmowych uniwersum Spider-Mana. Bohater chodzi prawdziwymi ulicami, przechodzi przez prawdziwe mosty i pracuje w wyobrażonych instytucjach. Miasto daje wiarygodność, instytucje dają swobodę.

Dlaczego to miejsce ma znaczenie

Empire State University nie jest przejściową scenerią między liceum a dorosłym życiem. To miejsce, w którym Peter Parker buduje sobie zastępczą rodzinę, w którym traci kochaną kobietę, w którym spotyka wykładowcę, który stanie się jego najgorszym koszmarem, i do którego wraca jako dorosły, żeby uczyć innych.

Inaczej mówiąc: to tam bohater przestaje być nastolatkiem z tajemnicą i staje się dorosłym z historią. Liceum produkuje bohatera, uczelnia produkuje człowieka. Pełny obraz daje nasza kompletna strona o Peterze Parkerze – układa te etapy po kolei.

A jeśli klimat tego okresu do Ciebie przemawia, plakaty Spider-Man i dekoracje świetnie pasują do biurka albo studenckiego pokoju, a figurki, koszulki i maski Spider-Man uzupełniają resztę zestawu. Uczelnia wymyślona w 1965 roku wciąż zasila filmy sześćdziesiąt lat później.