Organiczne pajęczyny: dlaczego pajęcze DNA Petera bierze górę w Brand New Day

To główna oś filmu i jednocześnie to, czego większość widzów wychodzi z kina, nie zrozumiawszy do końca. Peter nie tylko się starzeje: zmienia się jego biologia.

Oto co ją wyzwala, co dokładnie zmienia i dlaczego przedmiot, który Peter wymyśla, żeby się przed nią chronić, jest prawdopodobnie najniebezpieczniejszą rzeczą w całym filmie.

Co wyzwala mutację

Film nie przedstawia tego jako wypadku. To zmiana, która tliła się od dawna, a dwa czynniki ją przyspieszają.

Czynnik biologiczny: pajęcze hormony biorą górę

Pajęcze DNA, które Peter nosi od ukąszenia, nigdy nie zniknęło, tylko współistniało. Film zakłada, że ta równowaga pęka: pajęcze hormony biorą górę nad ludzkimi, a organizm przechyla się na stronę zwierzęcą.

To pomysł, który komiksy nazywają mutacją wtórną: nie chodzi o zdobycie nowej mocy, tylko o rozpędzenie się mocy już istniejącej. Ciało nie zyskuje zdolności, tylko przestaje się hamować.

Czynnik ludzki: izolacja

Drugi wyzwalacz nie jest wcale biologiczny. Peter poświęca się Spider-Manowi na pełny etat, bo nic innego mu nie zostało — i dostaje prosto w twarz świadomość, że bliscy poszli dalej bez niego.

Film wprost łączy więc emocjonalne załamanie z fizycznym dryfem. Im mniej jest Peterem Parkerem, tym więcej terenu zdobywa pająk. To spójne z portretem, który nakreśliliśmy tutaj: Peter Parker z tego filmu — człowiek, o którym świat zapomniał i który nie ma już powodu, żeby pozostać człowiekiem. Do przeczytania dalej: Bruce Banner w Brand New Day: profesor, chip i nawrót.

Co konkretnie zmienia mutacja

Organiczne pajęczyny

Najbardziej widoczna zmiana. U Petera rozwijają się biologiczne gruczoły przędne w nadgarstkach, które produkują pajęczynę bez żadnego mechanicznego urządzenia.

To przełom o dużym ciężarze dla tej postaci. Od debiutu tej wersji na ekranie jego pajęczyna była wyczynem inżyniera: płyn, który sam opracował, wyrzutnie, które sam zbudował. Teraz staje się wydzieliną.

Siła, szybkość, wytrzymałość

Siła, odporność, szybkość i percepcja zmysłowa strzelają w górę. To nie jest stopniowy postęp: film pokazuje skok, a Peter nie ma czasu, żeby przekalibrować swoje ruchy.

To właśnie ta rozbieżność czyni dalszy ciąg dramatycznym. Ciało silniejsze, niż przewidują jego odruchy, to ciało, które rani.

Pajęczy zmysł w przeciążeniu

Jego pajęczy zmysł nie ostrzega już tylko przed niebezpieczeństwem: przesyca się. Atut zamienia się w uciążliwość, a część jego wyczerpania bierze się właśnie stąd.

Charakter

To zmiana najmniej efektowna i najpoważniejsza. Jego osobowość się zmienia. Staje się bardziej agresywny, bardziej impulsywny, mniej zdolny do zatrzymania się — a film poświęca czas, żeby to pokazać, zanim wyciągnie z tego konsekwencje.

Scena, która wszystko przewraca

Film mógł poprzestać na zapowiedzeniu zagrożenia. Zamiast tego je inscenizuje, i to właśnie daje ciężar całej reszcie.

Peter traci kontrolę

Podczas starcia ze Scorpionem jego niestabilne geny biorą górę. Peter wpada w ślepą wściekłość. Rzuca się na Maca Gargana z brutalnością, która nie ma już nic wspólnego z tą postacią, chwyta go i ciska nim.

Posuwa się do wyrwania mu mechanicznego ogona. To już nie bohater, który neutralizuje przeciwnika, to drapieżnik.

Policjant

A film nie przyznaje mu żadnych okoliczności łagodzących. Ciskając Scorpionem, Peter roztrzaskuje go o radiowóz i ciężko rani funkcjonariusza, który był w środku. Tylko przez przypadek go nie zabija.

Dla postaci, której cała tożsamość opiera się na odmowie krzywdzenia, to punkt bez powrotu. Wina nie jest ani zewnętrznym wypadkiem, ani manipulacją: bierze się z jego własnego ciała.

Wstyd i coś gorszego

Kiedy dochodzi do siebie, jest przerażony tym, co zrobił. A film dokłada okrutną warstwę: Scorpion działał pod kontrolą umysłu. Peter brutalnie potraktował więc człowieka, który nie panował nad swoimi czynami.

To ta scena, a nie naukowe odkrycie, popycha go do szukania sposobu na zatrzymanie własnej przemiany.

Hamujący chip

Gdzie go wszczepia i jakie to budzi echo

Peter projektuje chip, który ma tłumić jego pajęcze DNA, i wszczepia go sobie z tyłu karku.

Miejsce nie jest przypadkowe i uważni widzowie to wyłapali: dokładnie tam porównywalne urządzenie nosił Doctor Octopus. Film stawia więc Petera w pozycji kogoś, kogo trzeba trzymać na wodzy.

Dlaczego idzie do Bannera

Żeby zaprojektować ten przedmiot, Peter idzie do jedynego człowieka na świecie, który całe życie spędził na powstrzymywaniu tego, co produkuje jego własne ciało: Bruce'a Bannera. Pyta go, jak zdołał trzymać swoje przemiany na dystans.

Rozmowa szybko wychodzi poza przypadek Petera. Nie mówi już o osobistym chipie, tylko o zasadzie: urządzeniu zdolnym zmienić czyjąś biologię, żeby usunąć z niej niepożądane mutacje.

Pytanie Bannera

I wtedy Banner zadaje mu jedyne pytanie, które się liczy, to, które przenosi film z problemu medycznego do moralnego: jak zdecydujesz, co jest dobre, a co złe?

Kto decyduje, że mutacja jest niepożądana. Według jakiego kryterium. I przede wszystkim: kto trzyma urządzenie. Peter nie ma odpowiedzi, film też nie — i o to właśnie chodzi.

Uniwersalny inhibitor, czyli najniebezpieczniejsza rzecz w filmie

Peter nie zatrzymuje się na własnym chipie. Powstaje wersja uniwersalna, zdolna odebrać moce dowolnej ulepszonej osobie.

Co ten przedmiot oznacza

Bohater właśnie stworzył narzędzie, które może odebrać moce komukolwiek. Nie unieszkodliwić na chwilę: odebrać. I zrobił to w najlepszej wierze, żeby chronić samego siebie.

Prasa branżowa mówiła o momencie Oppenheimera — i to porównanie się broni: naukowiec rozwiązuje realny problem i przy okazji buduje broń, nad której użyciem nie będzie panował.

Co robi z tym agencja

Bo technologia w końcu wymyka się z jego rąk. Department of Damage Control bada ją, odtwarza i modyfikuje.

A agencja znajduje dla niej zastosowanie, którego Peter nie przewidział: już nie odbieranie mocy, ale włączanie ich i wyłączanie do woli u osoby przetrzymywanej. Narzędzie ochrony staje się instrumentem kontroli.

To właśnie umożliwia zakończenie filmu i to sprawia, że ten wynalazek staje się wątkiem, który daleko wykracza poza ten jeden film.

Gest, którego nikt nie komentuje: usuwa swój chip

W ostatnim akcie, w starciu z Jean Grey, Peter robi coś odwrotnego niż to, co budował cały film. Usuwa swój inhibitor.

Nie wygrywa dlatego, że znów staje się silniejszy, ani dlatego, że pozostaje spętany. Wygrywa, bo przestaje się ukrywać — przed przeciwniczką i przed samym sobą. Szczegóły zakończenia znajdziesz tutaj: analiza zakończenia i sceny po napisach.

To prawdziwa teza filmu i prawie nie ma jej w komentarzach. Przez dwie godziny Peter szuka technicznego urządzenia na problem, który techniczny nie jest. Rozwiązaniem nie było usunięcie pająka, tylko to, żeby przestać być z nim sam.

Skąd ten pomysł w komiksach

Film nie wymyśla pajęczej mutacji Petera. Czerpie z istniejącego materiału, a wiedza o tym, z jakiego, pomaga zrozumieć, dokąd to wszystko może prowadzić.

Przemiana w stworzenie

Komiksy wielokrotnie popychały Petera w stronę zwierzęcia, aż do stanów, w których przestaje być człowiekiem. Pomysł, że pająk może wygrać, nie jest więc fantazją filmowych scenarzystów, tylko motywem zadomowionym od dawna.

To, co te opowieści ustalają i co film przejmuje, to fakt, że ukąszenie nigdy nie było zamkniętym wydarzeniem. Zostawiło w jego organizmie coś aktywnego, co może znów przejąć stery.

Organiczna pajęczyna też nie jest nowością

Pewien okres komiksów wyposażył Petera w biologiczne gruczoły przędne, dokładnie tak jak film. Nie był to wypadek przy pracy w ciągłości, tylko świadomy wybór wydawniczy, który przez lata dzielił czytelników, zanim go porzucono.

Film przejmuje więc sprawdzony pomysł, ale odwraca jego wydźwięk. Tam, gdzie komiksy robiły z tego praktyczne ulepszenie, on robi z tego niepokojący objaw.

Co film naprawdę dokłada

Nowym elementem jest inhibitor. Żadna wcześniejsza wersja nie zrobiła z Petera wynalazcy urządzenia zdolnego odebrać moce komukolwiek — a tym bardziej nie pokazała, jak ten wynalazek mu się wymyka.

To w tym miejscu film przestaje adaptować i zaczyna pisać. I to też sprawia, że ten wątek jest potencjalnie brzemienniejszy w skutki niż jakiekolwiek starcie w całym filmie.

Organiczne pajęczyny czy wyrzutnie sieci: stary spór rozstrzygnięty

Temat dzieli czytelników od dziesięcioleci, a film zajmuje stanowisko, nie mówiąc tego wprost.

Czego bronią oba obozy

Mechaniczne wyrzutnie robią z Petera wynalazcę: jego sukces bierze się z inteligencji, a nie z ukąszenia. To argument purystów pierwotnych komiksów i to również tłumaczy, dlaczego kończący się płyn działa jako sprężyna dramaturgiczna.

Organiczna pajęczyna z kolei czyni postać spójniejszą biologicznie i usuwa nieprawdopodobieństwo: licealista syntetyzujący polimer, którego nie potrafił wyprodukować cały przemysł. Wszystkie ekranowe wersje rozpisaliśmy tutaj: porównanie wyrzutni sieci od Tobeya do Toma Hollanda.

Stanowisko filmu

Brand New Day dokonuje zręcznego wyboru: daje Peterowi organiczną pajęczynę, ale jako objaw, a nie jako prezent. To, co powinno być ulepszeniem, przedstawione jest jako znak, że traci grunt pod nogami.

Estetyczny spór staje się więc stawką dramaturgiczną. To już nie „która jest lepsza”, tylko „ile Petera kosztuje to, że przestał potrzebować swoich wynalazków”.

Pytania, które zadajesz sobie po seansie

Czy Peter zachowuje organiczne pajęczyny na koniec?

Film nie zamyka tej kwestii i jest to zamierzone. Pokazuje natomiast, że Peter przestaje traktować swoją biologię jak problem do usunięcia. Mutacja nie zostaje ani cofnięta, ani przedstawiona jako ostatecznie ustabilizowana.

Uważaj na artykuły, które rozstrzygają w jedną albo drugą stronę: nic nie zostało potwierdzone poza tym, co pokazuje ekran.

Czy jego mechaniczne wyrzutnie stają się bezużyteczne?

Od strony praktycznej organiczna pajęczyna usuwa konieczność uzupełniania i opracowywania płynu. Od strony postaci odbiera mu to, co czyniło go wynalazcą w takim samym stopniu co bohaterem — a film traktuje tę stratę jak stratę, nie jak zysk.

Czy to tłumaczy jego zachowanie przez cały film?

Tylko częściowo i to jest ważne. Mutacja wzmacnia, nie powoduje. Peter był już odizolowany, już wyczerpany, już zamykał się w Spider-Manie, zanim jego biologia się rozpędziła.

Film wystrzega się podsunięcia mu wygodnej wymówki „to nie byłem ja”. To, co zrobił policjantowi, dźwiga na sobie.

Czy inna postać może przejść to samo?

Nic na to nie wskazuje w filmie. Za to istnienie urządzenia zdolnego modulować zdolności kogokolwiek otwiera drzwi do czegoś odwrotnego: nie do kolejnych spontanicznych mutacji, ale do zdolności sterowanych z zewnątrz. To już dzieje się na ekranie.

Czy Peter staje się mutantem?

Pytanie rozgrzało dyskusje zaraz po premierze i zasługuje na ostrożną odpowiedź.

Co do zasady nie: w terminologii Marvela mutant rodzi się z konkretnym genem. Petera przemieniło ukąszenie — należy do innej kategorii, do istot zmienionych po fakcie.

Ale film celowo pożycza słownik mutantów. Pomysł mutacji wtórnej pochodzi wprost z tamtego świata i pojawia się w filmie, w którym telepatyczna postać stoi w centrum intrygi. To zbliżenie jest zamierzone.

Czego film nie mówi: nigdy nie twierdzi, że Peter jest mutantem, i żadna oficjalna zapowiedź nie idzie w tę stronę. Artykuły, które przedstawiają to jako pewnik, ekstrapolują. To, co film naprawdę ustala i co zostawia otwarte, rozpisaliśmy tutaj: wiadomość od Sary Grey.

Dlaczego ten wątek liczy się poza filmem

Bo zostawia po sobie przedmiot. Starcia się zamykają, złoczyńcy zostają unieszkodliwieni, ale urządzenie zdolne odebrać albo przywrócić moce zostaje na wolności, w rękach urzędu.

To rzadkie w tego typu opowieściach, gdzie niebezpieczne wynalazki są zwykle niszczone w ostatnim akcie. Tutaj krąży dalej. A użytek, jaki instytucja już z niego zrobiła na ekranie — włączanie i wyłączanie zdolności osadzonej — daje dość jasne pojęcie o tym, czym to może się stać.

Co warto zapamiętać

Pajęcze DNA Petera nigdy nie było mu obce: czekało. Izolacja i przemęczenie łamią równowagę, pajęcze hormony biorą górę, a ciało zaczyna produkować własną pajęczynę — z siłą, nad którą on już nie panuje.

Dalej jest nieubłagany łańcuch. Rani niewinnego człowieka. Wymyśla chip, żeby się hamować. Chip staje się uniwersalnym narzędziem. Narzędzie trafia w niepowołane ręce. A na końcu on je z siebie wyjmuje.

Film superbohaterski, w którym bohater przez dwie godziny chce pozbyć się swoich mocy, a zwycięstwo polega na zgodzie na ich zachowanie i przestaniu być samemu: to wyraźnie ambitniejsze, niż sugerowała kampania promocyjna, i to właśnie krytyka chwaliła najczęściej.