Forest Hills, Queens: dzielnica, w której naprawdę mieszka Spider-Man

Zapytaj kogokolwiek, gdzie mieszka Spider-Man, a usłyszysz: w Nowym Jorku. To prawda, ale to za mało. Batman ma Gotham, Superman ma Metropolis — dwa wymyślone miasta. Spider-Man mieszka w mieście prawdziwym, i to nie w byle jakim jego zakątku. Mieszka w Forest Hills na Queensie, w willowej dzielnicy domów jednorodzinnych, dobre pół godziny metrem od wieżowców, które widzisz na plakatach.

Ten adres to jedna z najbardziej fundamentalnych decyzji, jakie kiedykolwiek podjęto wobec tej postaci. Wyznacza jej klasę społeczną, fizyczne ograniczenia, codzienne trasy, lęki o pieniądze, a nawet sposób poruszania się. Wyjaśniamy dlaczego.

Forest Hills, Queens: najbardziej precyzyjny adres w komiksach

Tam gdzie większość superbohaterów mieszka w bliżej nieokreślonym centrum, Peter Parker ma dzielnicę z nazwy, możliwą do wskazania na mapie, z willowymi uliczkami i szeregowymi domami z cegły. Forest Hills istnieje naprawdę, w sercu Queensu, i w niczym nie przypomina fikcyjnej scenografii.

Dom Parkerów zajmuje w niej miejsce szczególne. To nie kryjówka, nie rezydencja ani tajne laboratorium. To skromny dom rodzinny z pokojem na piętrze, kuchnią, w której rozmawia się o rachunkach, i gankiem. Niewielu superbohaterów mieszka w tak zwyczajnym miejscu — i dokładnie o to tu chodzi.

Ten dom jest też sceną dwóch najboleśniejszych wydarzeń w całej serii. To stąd wychodzi wuj Ben w wieczór swojej śmierci, o czym opowiedzieliśmy w naszej relacji z jego odejścia, i to tam rozgrywa się później dramat śmierci ciotki May w Back in Black. Dom nie jest tu neutralnym tłem: to właśnie tutaj bohater przyjmuje ciosy.

Dlaczego Queens, a nie Manhattan

Na początku lat 60. komiksowi bohaterowie mieszkali w luksusowych dzielnicach albo w tajnych bazach. Osadzenie nastolatka w peryferyjnej dzielnicy było wyborem zrywającym z konwencją. Queens to Nowy Jork pracowników biurowych, drobnych sklepikarzy i rodzin, które jadą metrem do pracy.

Zamiar jest czytelny: uczynić bohatera osiągalnym. Piętnastolatek nie utożsamia się z wieżowcem na Manhattanie. Utożsamia się z zagraconym pokojem, ciotką, która się o niego martwi, i liceum, w którym dostaje się w kość. Ten geograficzny wybór to pierwszy akt formuły Spider-Mana — jeszcze przed mocami.

Wizualna konstrukcja dzielnicy wiele zawdzięcza pracy graficznej z pierwszych lat serii; szczegółowo opisaliśmy wkład, jaki wniósł Steve Ditko w wizualną architekturę postaci: wąskie zaułki, schody przeciwpożarowe, ciasne wnętrza. Nowy Jork oglądany z dołu, a nie z góry.

Plakat Spider-Man – Retro Komiks

Stylistyka graficzna z lat, w których wymyślono Forest Hills. Queens z początków, zanim przejęło go kino.

Zobacz produkt — 22,90 €

Geografia, która krępuje bohatera

Szczegół, który mało kto zauważa: na Queensie nie da się bujać na pajęczynie. Pajęczyny Spider-Mana potrzebują wysokich i blisko siebie położonych punktów zaczepienia. Forest Hills to dzielnica dwupiętrowych domów z ogródkami i szerokimi ulicami. Nie ma się czego uchwycić.

Bohater jest więc skazany na bieganie, skakanie z dachu na dach na śmiesznie małej wysokości albo jazdę komunikacją jak wszyscy. Najnowsze filmy zrobiły z tego gag, ale to ograniczenie jest stare i coś o nim mówi: Spider-Man staje się widowiskowy dopiero po dotarciu na Manhattan. U siebie chodzi pieszo.

Odwrotnie dzieje się, gdy tylko przekroczy East River — miasto zamienia się w plac zabaw. Mosty odgrywają w tym przejściu rolę zawiasu, a najbardziej symboliczny pozostaje ten, który opisaliśmy w naszym artykule o Brooklyn Bridge. Most to nie tylko scenografia: to granica między dwoma życiami bohatera.

Codzienna trasa: Queens, Midtown, Manhattan

Życie Petera Parkera organizuje się wokół jednej osi. Śpi w Forest Hills, uczy się w Midtown High, a pracuje i interweniuje na Manhattanie. Trzy miejsca, trzy tożsamości i dojazdy między nimi, które zabierają czas.

Ten czas w drodze to stały mechanizm narracyjny. Tłumaczy spóźnienia, opuszczone lekcje, przegapione spotkania i momenty, w których bohater zjawia się za późno. Postać mieszkająca nad własnym polem działania nie miałaby takich problemów. U Spider-Mana dystans jest przeciwnikiem.

Tłumaczy też chroniczną niepewność finansową bohatera. Między czynszem, metrem i dorywczymi pracami pytanie o pieniądze wraca bez końca — wątek, który prześledziliśmy w tekście o wszystkich zawodach, jakie wykonywał, od fotografa na zlecenie po prezesa firmy.

Plakat na płótnie – Spider-Man w neonie

Miasto nocą, to samo, przez które Peter wraca do domu. Format na płótnie, do powieszenia nad biurkiem.

Zobacz produkt — 24,90 €

Dwa Nowe Jorki w jednej opowieści

Queens i Manhattan to nie tylko dwa miejsca, to dwa rejestry. Manhattan jest miastem instytucji, siedzib korporacji, miliarderów i zagrożeń w skali świata. Queens jest miastem sąsiadów, osiedlowych sklepików i problemów z domknięciem miesiąca.

Spider-Man kursuje między nimi i to właśnie go wyróżnia. W dzień walczy z kosmicznymi zagrożeniami, a wieczorem wraca do domku, w którym trzeba uważać na koszty ogrzewania. To wahadło wytwarza napięcie, które definiuje postać od sześćdziesięciu lat.

Daily Bugle stoi po stronie Manhattanu — medialna instytucja, która osądza, nie znając, a której mechanizmy pokazaliśmy na przykładzie postaci dziennikarza Bena Uricha. Rozdźwięk między dzielnicą, z której pochodzi Peter, a redakcją, która go oczernia, to jeden z najtrwalszych motorów serii.

Kiedy kino wreszcie sfilmowało Queens

Adaptacje długo omijały tę geografię. Filmy z lat 2000. i 2010. rozgrywały się głównie na Manhattanie, wśród wysokich fasad i nieprzerwanego bujania na pajęczynie. Rodzinna dzielnica sprowadzała się w nich do kilku ujęć.

Trzeba było czekać do 2017 roku, aż jakiś film weźmie ten temat na poważnie i zrobi z niego zasadę inscenizacji — z bohaterem biegnącym przez ogródki z braku wieżowców. Ten wybór opisaliśmy w naszej analizie filmu Spider-Man: Homecoming, gdzie skala dzielnicy porządkuje cały film, aż po jego antagonistę — szefa firmy rozbiórkowej, który należy do tego samego Nowego Jorku co Peter.

Ta geograficzna wierność wprost przekłada się na wiarygodność postaci. Spider-Man, który nigdy nie opuszcza Manhattanu, staje się bohaterem z pocztówki. Spider-Man, który wraca do domu metrem, pozostaje nastolatkiem z Queensu, który ma tajemnicę.

Gry wideo poszły tą samą drogą, z pewnym opóźnieniem. Pierwsze tytuły zadowalały się generycznym Manhattanem — idealnym, ale wymiennym terenem do bujania. Nowsze produkcje rozszerzyły mapę o peryferyjne dzielnice właśnie dlatego, że gracze domagali się okolic, które tworzą tę postać, a nie widokówki.

Ten zwrot mówi coś szerszego o dojrzałości mitu. Przez długi czas adaptowanie Spider-Mana oznaczało filmowanie wieżowców. Dziś najlepsze adaptacje zaczynają od willowej ulicy, nadziemnego metra i publicznego liceum — a dopiero potem pozwalają sobie na panoramę miasta.

Plakat Spider-Man – Miles Morales Graffiti

Inna dzielnica, inny Spider-Man: Brooklyn odpowiada Queensowi w wyraźnie miejskim rejestrze.

Zobacz produkt — 22,90 €

Brooklyn, ta druga dzielnica

Queens nie ma monopolu. Miles Morales pochodzi z Brooklynu, a to przesunięcie o kilka kilometrów wcale nie jest błahe. Każdy Spider-Man nosi w sobie swoją dzielnicę: jej architekturę, kulturę wizualną i mieszkańców.

Ta logika terytorium stała się zasadą pisania: zamiast powielać bohatera, przypisuje mu się inną dzielnicę, a postać zmienia się razem z nią. Dzięki temu kilku Spider-Manów może współistnieć w tym samym mieście, nie zlewając się ze sobą.

Tłumaczy też, dlaczego najnowsze produkcje animowane posunęły tak daleko pracę graficzną nad dzielnicami: sceneria nie ilustruje postaci, ona ją definiuje. Żeby umiejscowić każdą wersję w jej filmie, przyda się przegląd filmów i uniwersów — dzięki niemu łatwo się w tym wszystkim odnaleźć.

Sąsiedztwo jako motor fabuły

Dzielnica domków jednorodzinnych wytwarza coś, czego anonimowy blok nie wytworzy: sąsiadów. A w tej serii sąsiedzi nie są tłem. Najważniejsze spotkanie w życiu uczuciowym Petera Parkera bierze się właśnie stąd.

Anna Watson, przyjaciółka i sąsiadka ciotki May, przez wiele miesięcy nalega, żeby przedstawić Peterowi swoją siostrzenicę. Nastolatek ucieka przed tą zaaranżowaną randką z energią desperata, przekonany, że chcą mu wcisnąć katastrofę. Siostrzenica nazywa się Mary Jane Watson, a scena ich spotkania stała się jedną z najsłynniejszych w całym amerykańskim komiksie.

Taki mechanizm jest nie do pomyślenia gdzie indziej. Zakłada dwa sąsiadujące domy, dwie kobiety pijące razem herbatę i odrobinę rodzinno-sąsiedzkiej presji. Manhattan takiego układu nie daje; Forest Hills owszem. Centralny romans serii narodził się z układu urbanistycznego.

Ten sam mechanizm działa też na minusie. Bohater mieszkający wśród sąsiadów nie może wrócić do domu w kostiumie, wyjść drzwiami ani wytłumaczyć swoich nieobecności. Każde ograniczenie związane z tajemnicą wynika z gęstości społecznej dzielnicy. Tam gdzie inni bohaterowie mają prywatną windę, Peter musi pilnować okien naprzeciwko.

Adres, którego czytelnicy szukali przez dekady

Geograficzna precyzja opowieści rozbudziła u czytelników małą obsesję: odnaleźć ten dom. W dyskusjach i na niektórych planszach regularnie wraca jeden adres — Ingram Street, ulica, która naprawdę istnieje w Forest Hills. Kolejne wydania raczej podtrzymywały tę niejasność, niż ją rozwiewały, i pewnie tak jest lepiej.

Prawdziwa dzielnica nie przypomina stereotypu robotniczego Queensu. W Forest Hills znajduje się między innymi Forest Hills Gardens, osiedle zaprojektowane na początku XX wieku na wzór angielskich miast-ogrodów, z zakrzywionymi uliczkami i domami z cegły i muru pruskiego. Jest tam również klub tenisowy, który przez lata gościł najważniejszy amerykański turniej, zanim ten się przeprowadził.

Innymi słowy, wybrana dzielnica to ani getto, ani anonimowe blokowisko: to przyzwoite przedmieście, na którym skromna rodzina może mieć własny dom, nie będąc bogata. Dokładnie taki poziom społeczny był potrzebny — na tyle wygodny, by być zwyczajnym, i na tyle napięty, by każdy wydatek się liczył.

To wyważenie tłumaczy sporą część przywiązania czytelników. Bohater zbyt biedny osuwa się w nędzę i przestajemy wierzyć, że opłaca rachunki; bohater zbyt zamożny traci codzienną stawkę. Forest Hills trzyma się złotego środka od sześćdziesięciu lat i żaden autor nigdy nie musiał tego poprawiać.

Prawdziwy Queens: najbardziej zróżnicowana dzielnica Nowego Jorku

Jest głębszy powód, dla którego to zakotwiczenie tak dobrze się zestarzało. Queens jest, i to z dużym zapasem, najbardziej zróżnicowaną dzielnicą miasta: mówi się tam dziesiątkami języków i żadna społeczność naprawdę nie dominuje. To Nowy Jork świeżo przybyłych i losów w toku.

Zamaskowany bohater nabiera w takiej scenerii szczególnego znaczenia. Pod kostiumem może być kimkolwiek — a na Queensie to „ktokolwiek” opisuje realia demograficzne, a nie slogan. Ta cecha postaci, formułowana zwykle jako abstrakcyjna zasada, była najpierw faktem geograficznym.

To również umożliwiło pojawienie się kolejnych nosicieli maski bez zniekształcenia formuły. Spider-Man z Brooklynu, Spider-Man skądinąd: logika dzielnicy przyjmuje wariację, zamiast jej ulegać. Niewielu bohaterów ma tak rozciągliwą zasadę, a ona w całości opiera się na adresie z początku.

Zakotwiczenie, które przetrwało wszystkie restarty

Seria przeszła resety, dziesiątki zmian scenarzystów, unieważnione małżeństwa, śmierci i powroty. Prawie wszystko się poruszyło. Dzielnica nigdy nie była renegocjowana. Żaden restart nie przeniósł Petera Parkera na Manhattan ani do Los Angeles.

Ta stabilność wiele mówi. Elementy, których się nie rusza, to te, od których zależy formuła. Gdyby Peter mieszkał w lofcie, trzeba by tłumaczyć, skąd ma pieniądze. Gdyby mieszkał na Manhattanie, straciłby dojazdy i dystans. Gdyby mieszkał w rezydencji, przestałby być bohaterem zwykłego czytelnika.

Najsłabsze adaptacje to zresztą te, które o tym zapominają: gdy tylko bohater staje się mieszkańcem centrum ze sprzętem rodem z high-techu, coś się rozstraja. I odwrotnie — za każdym razem, gdy opowieść wraca do domku, metra i domykania miesiąca, natychmiast odzyskuje oparcie. Dzielnica nie jest szczegółem ciągłości, jest mechanizmem.

Co ten adres mówi o postaci

Sprowadzanie Spider-Mana do Nowego Jorku to pominięcie sedna. Wyjątkowy czyni go nie samo miasto, lecz to, że zajmuje jego obrzeża. Nie jest ani bohaterem śródmieścia, ani mścicielem z nizin: jest dzieciakiem z willowej dzielnicy, który dojeżdża do pracy do miasta.

Wszystkie przypisywane mu cechy biorą się właśnie stąd. Niepewność finansowa, bo Queens to nie Park Avenue. Zwyczajność, bo ma się tam sąsiadów. Pokora, bo wraca się wieczorem do domu, który nikogo nie olśniewa. I podwójne życie, bo żeby ratować świat, trzeba przejechać przez most. O człowieku pod maską opowiada pełny portret Petera Parkera — to naturalne przedłużenie tematu.

Jeśli chcesz wprowadzić ten Nowy Jork do swojego domu, plakaty Spider-Man i dekoracje Spider-Man obejmują zarówno rejestr komiksowy, jak i miasto nocą, natomiast figurki, koszulki i maski Spider-Man dopełniają całość. Queens nie ma panoramy wieżowców, ale wydał najpopularniejszego bohatera Nowego Jorku.