Yelena Belova w Brand New Day: rosyjska łaźnia i odmowa Avengers

To scena, o której wszyscy mówią po wyjściu z kina, a zarazem ta, której nie pokazał żaden zwiastun. W środku dość mrocznego filmu Brand New Day zatrzymuje się na pięć minut, żeby zafundować widzowi wyraźnie komediową sekwencję w rosyjskiej łaźni.

Oto co dokładnie się w niej dzieje, dlaczego to pojawienie się nie jest zwykłym mrugnięciem okiem i przede wszystkim na jakie pytanie, zadawane przez widzów od lat, ono odpowiada.

Kim jest Yelena Belova, dla tych, którzy przegapili wcześniejsze odcinki

Yelena jest przybraną siostrą Natashy Romanoff. Szkolona w tym samym programie, najpierw została przedstawiona jako przeciwniczka, zanim stała się sojuszniczką, a następnie, po odejściu siostry, przejęła po niej schedę.

Jej najbardziej rozpoznawalną cechą jest dystans: mówi dokładnie to, co myśli, chętnie kpi z superbohaterskiego patosu i traktuje poważne chwile z rozbrajającym pragmatyzmem. To właśnie ten rejestr wykorzystuje Brand New Day.

Ważny szczegół, żeby zrozumieć tę scenę: w tym filmie nie jest już wolnym elektronem. Dowodzi zespołem. I to właśnie w tej roli odwiedza ją Peter.

Czy trzeba coś wcześniej obejrzeć, żeby zrozumieć?

Nie. Scena działa bez żadnych wymagań wstępnych: film poświęca dwie kwestie dialogowe na to, żeby ustalić, kim ona jest i co sobą reprezentuje. Znajomość jej drogi dokłada warstwę przyjemności, ale nie jest konieczna. Nasz przewodnik po tym, co warto obejrzeć wcześniej wyjaśnia, co naprawdę się liczy, a co nie przyda się do niczego.

Scena w rosyjskiej łaźni, krok po kroku

Dlaczego Peter do niej przychodzi

Peter utknął. Mierzy się z zagrożeniem, którego nie rozumie, powiązanym z obiektami należącymi do Department of Damage Control, i nie ma żadnego poważnego tropu. Robi więc to, czego tak naprawdę nigdy nie zrobił w poprzednich filmach: idzie poprosić o pomoc.

Ten szczegół waży więcej, niż się wydaje. Cały film opowiada o człowieku, który próbuje wytrzymać sam, co szczegółowo opisuje nasz tekst o tym, kim jest Peter Parker z Brand New Day. Widok tego, jak puka do czyichś drzwi, sam w sobie jest już ruchem w konstrukcji postaci.

Układ sił, który natychmiast narzuca

Yelena czeka na niego w rosyjskiej łaźni, którą zamieniła w gabinet. Siedzi już w wodzie. I stawia warunek: nie powie ani słowa, dopóki on nie wejdzie do kąpieli razem z nią.

Peter w końcu ustępuje. Rozbiera się, wchodzi do wody — i zostaje w masce oraz w bieliźnie. Obraz jest celowo absurdalny: Spider-Man w masce, siedzący w gorącej kąpieli naprzeciwko kobiety, która wyraźnie nie traktuje go poważnie.

Cała scena opiera się na tej nierównowadze. Ona kontroluje miejsce, warunki i rytm. On jest w pozycji proszącego, a maska, której nie chce zdjąć, podkreśla, jak bardzo pozostaje w defensywie nawet wtedy, gdy prosi o pomoc.

„Małe ziemniaki” kontra „duże ziemniaki”

Sedno dialogu mieści się w jednym sformułowaniu. Yelena tłumaczy Peterowi, że jego sprawa to małe ziemniaki, podczas gdy jej zespół zajmuje się dużymi ziemniakami.

To zabawne, to pogardliwe i jest to zarazem teza całego filmu. To, przez co przechodzi Peter, nie ma skali kosmicznego zagrożenia: to sprawa rządowej agencji, laboratorium i zaginionych ludzi. Z perspektywy Avengers nie waży to nic. Z perspektywy zwykłego człowieka waży wszystko.

Film nigdy nie podkreśla tego kontrastu. Pozwala mu po prostu działać i właśnie dlatego ta scena jest mądrzejsza niż zwykłe komediowe cameo.

Odmawia, a mimo to pomaga

Yelena odmawia. Nie pójdzie walczyć, jej zespół również nie. Ale zanim Peter wyjdzie, przekazuje mu potrzebną informację: tropu należy szukać po stronie Damage Control.

To właśnie ta wskazówka odblokowuje całą ostatnią część filmu. Bez tej sceny Peter nie ma kierunku. Cameo nie jest więc ozdobnikiem: jest elementem konstrukcji.

A ton pozostaje przyjazny. Yelena nie jest wroga, tylko zaczepna. Obie postacie wyraźnie się lubią, co czyni tę odmowę ciekawszą niż zwykła przeszkoda.

Druga scena, o której wielu zapomina

Yelena wraca później, przez rozmowę wideo. Sekwencja jest krótsza, spokojniejsza i służy czemu innemu.

Oferuje w niej Peterowi trochę pomocy, a przede wszystkim rady. Tam, gdzie łaźnia służyła ustaleniu układu sił, rozmowa służy pokazaniu, że śledziła sprawę i że jej na nim zależy — choć nigdy nie mówi tego wprost.

To także sprawia, że postać nie jest wyłącznie żartem. Przy jednej scenie pozostałaby komediowym cameo. Przy dwóch staje się obecnością w życiu Petera, a to ma znaczenie w filmie, którego tematem jest właśnie samotność bohatera.

Black Widow: co film oficjalnie przypieczętowuje

Jeden szczegół w dialogach robi znacznie więcej niż budowanie klimatu: Yelena zostaje w nich określona jako Black Widow.

To nie jest błahostka. Od odejścia Natashy Romanoff ten tytuł wisiał w powietrzu. Użycie go na ekranie, w zwykłym dialogu i bez żadnej ceremonii, przypieczętowuje go lepiej niż uroczysta scena przekazania.

To bardzo oszczędny sposób opowiedzenia o sukcesji: nikt nie robi z tego wydarzenia, więc rzecz jest już przesądzona. Film stosuje tę zasadę kilka razy, również w tym, jak wyglądają jego zakończenie i scena po napisach, które również rezygnują z wszelkich podkreślonych efektów.

Dlaczego Avengers nigdy nie interweniują: prawdziwa odpowiedź

To pytanie wraca przy każdym filmie Marvela od piętnastu lat. Bohater ma kłopoty, zagrożenie jest poważne, a nikt nie przychodzi mu z pomocą. Dlaczego?

Większość filmów wykręca się: inni są zajęci, nieosiągalni, gdzie indziej. Brand New Day robi coś uczciwszego. Stawia Petera naprzeciw nich i pokazuje odmowę.

Odmowa, a nie nieobecność

Z punktu widzenia pisania różnica jest ogromna. Nieobecność to scenariuszowa wygoda. Odmowa to decyzja postaci, z uzasadnieniem wypowiedzianym na ekranie: hierarchią zagrożeń.

Film godzi się więc powiedzieć, że nie wszystko zasługuje na interwencję światowej drużyny i że codzienność bohatera z sąsiedztwa nie interesuje wyższych instancji. Jest to spójne z całą opowieścią, której antagonista nie ma ani peleryny, ani kosmicznych mocy, tylko budżet i zezwolenia — co szczegółowo opisuje nasz materiał o tym, kim są Bill Metzger i Damage Control.

Co to mówi o samej postaci

Peter wychodzi sam. Ale wychodzi z informacją, a przede wszystkim z potwierdzeniem, że proszenie o pomoc nie jest upokorzeniem. Film domyka na tym klamrę: Peter w końcu przyjmuje, że nie musi być sam, żeby być Spider-Manem.

Z tej perspektywy scena w łaźni nie jest komediowym nawiasem w mrocznym filmie. To moment, w którym bohater uczy się pukać do drzwi.

Co to pojawienie się zapowiada

Yelena jest poza tym potwierdzona w obsadzie kolejnego wielkiego spotkania Avengers. Jej przejście przez Brand New Day łączy więc film z sąsiedzkiego podwórka z opowieścią całościową, ani razu nie naciągając tego połączenia.

Konieczne doprecyzowanie, bo wiele artykułów idzie dalej niż sam film: nic nie wskazuje na to, że Peter dołączy do jej zespołu. Nie pada żadne zaproszenie, nie pada żadna obietnica. Scena ustanawia relację, a nie kontrakt.

Tak samo film nie zapowiada ani daty, ani tytułu, ani składu drużyny. To, co przeczytasz gdzie indziej na te tematy, jest czytaniem poszlak, a nie komunikatem studia.

Dlaczego ta scena mimo wszystko dzieli widzów

Nie zdobyła jednomyślnego uznania, a zarzuty zasługują na wysłuchanie.

Pierwszy dotyczy tonu. Film jest skądinąd mroczny — pokazuje eksperymenty na ludziach i agencję, która je kryje. Nagłe przejście w komedię z łaźni publicznej tworzy wyłom, który część widzów uznaje za brutalny. Nasze podsumowanie tego, jaki był odbiór filmu wśród krytyków, wymienia ten zarzut wśród najczęściej powtarzanych.

Drugi dotyczy promocji. Scena była przedmiotem przecieków i spekulacji jeszcze przed premierą, często przedstawianych bardziej sensacyjnie, niż wygląda w rzeczywistości. Efekt na ekranie jest wyraźnie grzeczniejszy, niż sugerowały plotki, co rozczarowało część widzów, którzy przyszli właśnie po to.

Obrona sprowadza się do jednej obserwacji: to jedyna scena w filmie, w której Peter wprost prosi o pomoc. Nadanie jej lekkiego tonu było zapewne jedynym sposobem, żeby stała się znośna dla postaci, która nie znosi pozycji słabszego.

Co ta scena zdradza o reszcie filmu

Pojawienie się tego rodzaju często wiele mówi o zamiarach filmu. To mówi trzy rzeczy.

Film przyznaje się do swojej mniejszej skali

Wiele filmów tego gatunku spędza trzeci akt na podbijaniu stawki, aż zagrożone zostaje miasto, planeta, cała rzeczywistość. Brand New Day robi odwrotnie: każe postaci z zewnątrz powiedzieć, że sprawa jest mała, i się do tego przyznaje.

To ryzykowny zakład, bo widzów wytrenowano w mierzeniu sukcesu filmu rozmiarem finałowej katastrofy. Tutaj stawką jest kilka osób zamkniętych w jednym budynku. Scena w łaźni służy właśnie temu, żeby tę skalę nazwać i przez to oswoić.

Humor jest zaworem bezpieczeństwa, a nie wypełniaczem

Reszta filmu jest napięta. Agencja eksperymentuje na ludziach, przez opowieść przewija się uzbrojony mściciel, a bohater żyje w całkowitej izolacji. Bez oddechu całość stałaby się duszna.

Sekwencja w łaźni pojawia się mniej więcej wtedy, kiedy widz jej potrzebuje, i nie przerywa intrygi, bo popycha ją do przodu. To zawór, który naprawdę pracuje, a to nieczęste.

Bohater nie jest już nastolatkiem

Dynamika tej sceny nie zadziałałaby z Peterem z pierwszych filmów. Nie ma tu ani życzliwego mentora, ani figury ojca: dwoje dorosłych rozmawia jak równy z równym, jedno kpi z drugiego bez protekcjonalności.

Yelena go nie chroni, nie szkoli i nie prawi mu kazań. Mówi mu nie, a potem daje wskazówkę, tak jak wyświadcza się przysługę koledze z pracy. Takie ujęcie jest spójne z obrazem, jakim jest dorosły i samotny Spider-Man — a ten obraz film buduje od początku do końca.

Rosyjska łaźnia to nie przypadkowa sceneria

Wybór miejsca zasługuje na chwilę uwagi, bo wykonuje mnóstwo pracy w bardzo niewielu ujęciach.

Kulturowe zakotwiczenie, które mówi, skąd ona pochodzi

Łaźnia parowa jest instytucją społeczną w Rosji i w dużej części Europy Wschodniej. Rozmawia się tam, zawiera interesy, załatwia spory. Umieszczenie kwatery głównej Yeleny w takim miejscu przypomina o jej korzeniach bez jednej linijki ekspozycji.

To także sposób na odróżnienie jej od innych postaci z jej organizacji. Tam, gdzie typowa ikonografia gatunku pokazuje podziemne bazy i holograficzne ekrany, ona przyjmuje w miejscu, w którym jest się nagim, rozluźnionym i bez broni. Kontrast jest zamierzony.

Miejsce, które obnaża bohatera, i to dosłownie

Na poziomie dramaturgicznym łaźnia pełni ściśle określoną funkcję: zmusza Petera do obnażenia się. Postać, której sekretna tożsamość jest głównym tematem od trzech filmów, zostaje zmuszona do zdjęcia ubrania przy kimś innym.

To, że zostaje w masce, jest więc prawdziwą kwestią tej sceny — tyle że niewypowiedzianą. Godzi się być bezbronny fizycznie, ale nie godzi się zostać rozpoznanym. Dokładnie tej linii trzyma się przez cały film i to właśnie ją porzuci w ostatnim akcie.

Pytania, które zadajesz sobie po wyjściu z kina

Jak długo trwa jej pojawienie się?

Krótko. Sekwencja w łaźni jest krótka, a rozmowa wideo jeszcze krótsza. To cameo w ścisłym sensie, a nie druga rola. Widzowie, którzy przyszli dla niej, często wychodzą sfrustrowani, a ci, którzy się jej nie spodziewali, uznają dawkę za idealną.

Czy trzeba zostać po napisach, żeby zobaczyć ją jeszcze raz?

Nie. Nie pojawia się w dodatkowej scenie, w której na ekranie nie ma żadnej postaci. Szczegół ten wyjaśniamy w naszym artykule o tym, jak wyglądają scena po napisach i zakończenie filmu.

Czy ta scena jest krępująca przy oglądaniu z rodziną?

Nie. Mimo plotek krążących przed premierą sekwencja pozostaje bardzo grzeczna: Peter zostaje w masce i w bieliźnie, Yelena jest w wodzie, a rejestr to komedia sytuacyjna, a nie aluzja. Po pełne wskazówki wiekowe dotyczące filmu zajrzyj do naszego artykułu o zalecanym wieku.

Czy to pierwsze spotkanie tych dwóch postaci?

Na ekranie tak. Obie postacie należą do tego samego uniwersum od lat, a nigdy wcześniej nie spotkały się w żadnym filmie. To także tłumaczy efekt, jaki wywołuje to na sali: widownia rozpoznaje wartość pierwszego razu.

Czy zmienia coś w fabule?

Tak, i właśnie to odróżnia to cameo od większości innych. Bez informacji, której udziela, Peter nie ma tropu, a ostatni akt się nie wydarza. Usuń tę scenę, a film przestaje się trzymać. To rzadkość przy pojawieniu się tej długości.

Co warto zapamiętać

Dwie sceny, w tym jedna w rosyjskiej łaźni, w której Spider-Man zostaje w masce. Otwarta odmowa, decydująca informacja i przekazanie tytułu wsunięte w zwyczajny dialog.

Przede wszystkim rzadka odpowiedź na pytanie najczęściej zadawane w tym gatunku. Avengers nie interweniują dlatego, że nie poproszono ich w odpowiednim momencie albo że byli zajęci gdzie indziej. Nie interweniują dlatego, że w ich skali dramat, przez który przechodzi Peter Parker, nie jest dostatecznie duży. Film ma odwagę to powiedzieć i właśnie dlatego ta scena zapada w pamięć znacznie mocniej niż tylko jako komediowy przerywnik.