Spider-Man Uniwersum — animowany majstersztyk ze świata Marvela

W grudniu 2018 roku film animowany pojawia się bez zapowiedzi i na nowo definiuje to, czym może być kino superbohaterskie. Spider-Man Uniwersum nie zadowala się opowiedzeniem kolejnej historii Spider-Mana: rozbija samo pojęcie Spider-Mana na tysiąc kolorowych odłamków, pokazuje szerokiej publiczności bohatera, którego fani komiksów już wtedy uwielbiali — Milesa Moralesa — i kładzie na stole pomysł równie prosty, co rewolucyjny: maskę może nosić każdy. Oto animowany majstersztyk, który zmienił wszystko, od fabuły po estetykę, nie zapominając o trylogii, którą zapoczątkował.

Spider-Man Uniwersum: film, który na nowo wymyślił animowanego superbohatera

Wyprodukowany przez Sony Pictures Animation i napędzany przez twórczy duet Phil Lord i Christopher Miller, Spider-Man Uniwersum wyreżyserowali Bob Persichetti, Peter Ramsey i Rodney Rothman. Na papierze ambicja wyglądała szaleńczo: przenieść jedną z najczęściej filmowanych postaci w historii do animacji, i to w chwili, gdy aktorskie wersje z Tomem Hollandem biły rekordy box-office'u. Dlaczego widzowie mieliby oglądać jeszcze jednego Spider-Mana?

Odpowiedź sprowadza się do jednego zakładu: nie opowiadać ponownie historii Petera Parkera, tylko historię chłopaka, który przejmuje pałeczkę. I zrobić to w stylu wizualnym, którego nikt wcześniej nie odważył się przenieść na ekran. Efekt: Oscar dla najlepszej animacji pełnometrażowej, zachwyty krytyki i dowód, że wciąż istnieje nieskończenie wiele sposobów opowiadania o Spider-Manie. Żeby umieścić ten film w wielkiej mozaice multiwersum, nasz materiał o wszystkich Ziemiach multiwersum Spider-Mana umieszcza każdą postać w jej wymiarze pochodzenia.

Fabuła: jak Miles Morales zostaje Spider-Manem

Nastolatek z Brooklynu, jakiego jeszcze nie było

Miles Morales to nastolatek o afroamerykańskich i portorykańskich korzeniach, rozdarty między ukochaną dzielnicą na Brooklynie a elitarną szkołą z internatem, do której zapisali go rodzice. Ojciec, policjant twardo stąpający po ziemi, marzy o grzecznym synu; wujek Aaron, luźniejszy i bardziej podejrzany, zabiera go na graffiti do tuneli metra. To właśnie w jednym z tych tuneli wszystko się zmienia. Żeby poznać tę postać dogłębnie, nasz portret kim naprawdę jest Miles Morales opisuje jego komiksowe początki i błyskawiczną karierę.

Ukąszenie, żałoba i ciężar maski

Kąsa go radioaktywny pająk. Chwilę później Miles bezradnie patrzy na śmierć Petera Parkera ze swojego wymiaru, zabitego przez Kingpina. Zostaje dziedzicem roli, której nie wybrał, z mocami, nad którymi nie panuje — ręce przyklejają mu się do wszystkiego, a kamuflaż włącza się, gdy wpada w panikę. Cała siła filmu jest właśnie tutaj: Spider-Man Uniwersum to nie historia spełnionego bohatera, tylko przerażonego dzieciaka, który upadek po upadku uczy się wykonać ten słynny skok wiary, który definiuje Spider-Mana.

Multiwersum w komplecie: sześcioro pajęczaków w jednym filmie

Prawdziwy scenariuszowy majstersztyk polega na tym, jak film wprowadza multiwersum, ani na chwilę nie gubiąc widza. Próbując zniszczyć zderzacz wymiarów Kingpina, Miles widzi, jak w jego wymiarze ląduje pięcioro innych pajęczaków z równoległych światów. Każde wnosi własny ton, własny styl graficzny i własną historię.

Jest przede wszystkim Peter B. Parker, czterdziestoletni Spider-Man po rozwodzie, z brzuszkiem i bez złudzeń, który wbrew sobie zostaje mentorem Milesa. Jest Gwen Stacy, czyli Spider-Woman, nastolatka z Ziemi-65, w której Miles zakochuje się od pierwszego wejrzenia. Jest Spider-Man Noir, żywcem wyjęty z czarno-białego kryminału z lat 30., Peni Parker i jej mecha SP//dr z mangowej przyszłości, i wreszcie Spider-Ham, kreskówkowy świnio-pająk prosto z kreskówki Looney Tunes. Zmieścić pięć radykalnie różnych stylów animacji w jednym kadrze tak, żeby nie zamienił się w wizualną papkę: oto techniczny cud tego filmu.

Droga inicjacji Milesa: mentor, przyjaźń i pierwsza miłość

Duszę filmowi nadaje relacja między Milesem a Peterem B. Parkerem. Stary, zmęczony Spider-Man z początku nie chce nawet słyszeć o szkoleniu dzieciaka; w końcu jednak rozpoznaje siebie w tym początkującym bohaterze, a to szorstkie przekazywanie pałeczki staje się emocjonalną osią opowieści. Tam, gdzie inne filmy utonęłyby w patosie, Spider-Man Uniwersum bez przerwy rozbraja napięcie humorem — scena z podrzucaniem pendrive'a, pościg w bunkrze ciotki May czy powracający żart o „bajglu”.

No i jest ta scena. Ta, którą zapamiętasz na zawsze: „leap of faith”, skok wiary. Miles, wreszcie gotowy przyjąć swoją rolę, rzuca się z dachu wieżowca na Manhattanie, kamera obraca się do góry nogami, a w tle rozbrzmiewa „What's Up Danger”. Obraz się przewraca, miasto zawisa nad nim i w tej samej chwili rozumiesz, że przerażony chłopak stał się bohaterem. To jedno z najbardziej ikonicznych ujęć współczesnej animacji, regularnie wskazywane jako wizualny i emocjonalny szczyt filmu.

Wizualny nokaut: animacja, która zmieniła wszystko

Gdyby jedno słowo miało podsumować Spider-Man Uniwersum, byłoby to „faktura”. Film nie goni za gładkim fotorealizmem produkcji Pixara: chce wyglądać jak komiks w ruchu, jak otwarta strona przed twoimi oczami. Studio opracowało do tego zupełnie nowe techniki — rastry Ben-Daya wdrukowane w sam obraz, celowe aberracje chromatyczne rozsuwające kontury na czerwono i niebiesko, onomatopeje i dymki myśli wyświetlane na wierzchu kadru.

Genialny detal, którego zwykle nie widać za pierwszym razem: animacja Milesa początkowo chodzi w bardziej szarpanym rytmie niż pozostałe postacie, jakby chłopak „nie był jeszcze zsynchronizowany” ze swoją bohaterską rolą. Im więcej ma pewności siebie, tym płynniejsza staje się jego animacja. Styl dosłownie opowiada historię. To właśnie ta komiksowa estetyka zainspirowała całą falę późniejszych filmów animowanych i sprawia, że każdy kadr nadaje się na plakat do powieszenia na ścianie.

Kultowa ścieżka dźwiękowa i poruszający hołd dla Stana Lee

Nie da się mówić o Spider-Man Uniwersum bez wspomnienia o jego muzyce. Tam, gdzie większość filmów superbohaterskich opiera się na klasycznej partyturze orkiestrowej, ten w pełni przyjmuje świat Milesa: hip-hop. Ścieżka dźwiękowa, wyprodukowana z ogromną starannością, przylega do skóry bohatera z Brooklynu. Utwór „Sunflower” Post Malone'a i Swae Lee stał się światowym fenomenem, a „What's Up Danger” towarzyszy kultowej scenie skoku. Muzyka nigdy nie jest tu zwykłą oprawą: opowiada, kim jest Miles, skąd pochodzi i kim się staje.

Film kryje też moment ogromnych emocji dla fanów. Stan Lee, zmarły kilka tygodni przed premierą, pojawia się w epizodzie jako sprzedawca kostiumów. Rzuca Milesowi, przy okazji kostiumu Spider-Mana, który wydaje się za mały: „Zawsze w końcu pasuje… z czasem”. Błaha kwestia, która stała się rozdzierająca, a po niej, na końcu napisów, plansza-hołd dla Stana Lee i Steve'a Ditki, twórców postaci. Dyskretne i idealne pożegnanie ojca Spider-Mana.

Kingpin, Prowler i emocjonalny dramat filmu

Za wizualnym fajerwerkiem Spider-Man Uniwersum kryje zaskakująco mroczne serce. Główny złoczyńca, Wilson Fisk, czyli Kingpin, nie jest zwykłym megalomanem: buduje swój zderzacz wymiarów, żeby odzyskać żonę i syna, których stracił, bo zginęli, uciekając przed nim. Antagonista napędzany szczerą żałobą, co czyni go tym bardziej mrożącym krew w żyłach.

Ale prawdziwy cios w brzuch to Prowler. Pod maską groźnego zabójcy pracującego dla Fiska kryje się Aaron Davis — ukochany wujek Milesa. Scena, w której Aaron rozpoznaje głos siostrzeńca pod maską Spider-Mana, odmawia strzału i płaci za to życiem, pozostaje jednym z emocjonalnych szczytów filmu. Nasz materiał o tym, kim naprawdę jest Prowler przybliża tę kluczową postać multiwersum i jej tragiczną więź z Milesem.

Dlaczego Spider-Man Uniwersum zapisał się w historii kina

Poza Oscarem z 2019 roku i ogromnym sukcesem komercyjnym Spider-Man Uniwersum zostawił trwały ślad kulturowy z jednego konkretnego powodu: przez swoje przesłanie. „Anyone can wear the mask” — maskę może nosić każdy. Film uniwersalizuje Spider-Mana, odrywa go od jednej twarzy, jednego koloru skóry, jednej płci. Mówi każdemu dziecku, które rozpoznaje siebie w Milesie: tym bohaterem możesz być ty.

Ten pomysł, radykalny w swojej prostocie, przywrócił postaci głębię, którą niezliczone filmy aktorskie zaczynały rozwadniać. Otworzył też drzwi do szerszej refleksji nad miejscem Spider-Mana w popkulturze — do dyskusji, którą rozwijamy w naszym omówieniu eventu Spider-Verse, który na nowo zdefiniował świat Spider-Mana w komiksach, z którego film czerpie bezpośrednio.

Film, który zmienił całą branżę animacji

Wpływ Spider-Man Uniwersum sięga daleko poza samego Spider-Mana. Udowadniając, że pełnometrażowa animacja dla szerokiej publiczności może uwolnić się od gładkiego renderingu 3D narzucanego od dwudziestu lat, film wyzwolił całe pokolenie twórców. Jego wizualne DNA widać w takich produkcjach jak Wojownicze Żółwie Ninja: Zmutowany chaos, Kot w butach: Ostatnie życzenie czy Rodzina Mitchellów kontra maszyny, niesionych tą samą chęcią postawienia na mocny, fakturowy, niedoskonały w najlepszym tego słowa znaczeniu styl graficzny. Studia zrozumiały, że widzowie spragnieni nowości oczekują czegoś innego niż techniczna perfekcja.

Film przyspieszył też rozpoznawalność postaci dotąd niszowych. Bez Spider-Man Uniwersum Miles Morales zapewne nie byłby dziś gwiazdą hitowych gier wideo ani poważnym kandydatem do aktorskiej adaptacji. Pełny metraż zadziałał jak katalizator: zamienił niszowych bohaterów w globalne ikony i udowodnił, że pajęcze multiwersum to twórcza kopalnia złota, której daleko do wyczerpania.

Od Spider-Man Uniwersum po Beyond the Spider-Verse: animowana trylogia

Sukces Spider-Man Uniwersum był tak duży, że kontynuacja narzucała się sama — a Sony pomyślało z rozmachem i zamieniło film w trylogię. W 2023 roku Spider-Man: Poprzez multiwersum popycha koncept jeszcze dalej: setki pajęczaków na ekranie, wejście Miguela O'Hary, Spider-Mana 2099 i cliffhanger, po którym fani oszaleli z niecierpliwości.

Pozostaje wielki finał: Beyond the Spider-Verse, który ma zamknąć przygodę Milesa. Długo przekładany, film ma już wreszcie oficjalną datę premiery — omawiamy ją w osobnym materiale. Jeśli poruszyła cię emocjonalna siła Spider-Man Uniwersum, wiedz, że ta trzecia część jest wyczekiwana jako jedno z najważniejszych wydarzeń całej pajęczej sagi.

FAQ — Spider-Man Uniwersum

Czy trzeba znać komiksy, żeby zrozumieć film?

Absolutnie nie. Spider-Man Uniwersum został pomyślany jako brama wejściowa: film sam tłumaczy koncept multiwersum z humorem i jasnością, przez powtarzane „origin stories” każdej postaci. To właśnie jeden z jego największych atutów — kompletny nowicjusz rozumie wszystko, a wieloletni fan smakuje mrugnięcia okiem.

Czy Miles Morales naprawdę istnieje w komiksach?

Tak, i to od dawna. Miles pojawił się w 2011 roku w uniwersum Ultimate Marvela, stworzony przez Briana Michaela Bendisa i Sarę Pichelli. Był uwielbiany przez czytelników jeszcze przed filmem, który przede wszystkim pokazał go szerokiej publiczności. Dziś należy do najpopularniejszych Spider-Manów, także w grach wideo.

Jaki jest związek z filmami z Tomem Hollandem?

Żadnego bezpośredniego. Saga Spider-Verse to animowana franczyza całkowicie niezależna od MCU. Oba światy istnieją obok siebie i nigdzie się nie przecinają — choć koncept multiwersum, zbadany tu jako pierwszy, odcisnął się później na filmach aktorskich.

Dlaczego film zdobył Oscara?

Za bezprecedensową wizualną odwagę i umiejętność połączenia technicznej innowacji ze szczerą emocją. W 2019 roku pokonał produkcje Pixara i Disneya, co wcale nie było przesądzone. Dziś uchodzi za jeden z najwybitniejszych filmów animowanych wszech czasów.

W jakiej kolejności oglądać trylogię?

W kolejności premier: Spider-Man Uniwersum (2018), Spider-Man: Poprzez multiwersum (2023), a potem Beyond the Spider-Verse. Historia Milesa toczy się nieprzerwanie przez wszystkie trzy filmy — zacząć trzeba od pierwszej części, żeby w pełni zrozumieć wagę dalszego ciągu.

Czy jest scena po napisach?

Tak, i zapadła w pamięć. Na samym końcu napisów pojawia się Miguel O'Hara, Spider-Man 2099, który konstruuje urządzenie do podróży między wymiarami. Scena, jednocześnie zabawna i intrygująca, wprost zapowiada centralną rolę Miguela w Spider-Man: Poprzez multiwersum — i dała początek jednemu z najsłynniejszych memów internetu, temu z dwoma Spider-Manami wskazującymi na siebie palcem.

Czy film jest odpowiedni dla dzieci?

Ogólnie tak, od 7-8 roku życia. Humor, kolory i tempo trafiają do najmłodszych, ale kilka scen przemocy (śmierć Petera Parkera, poświęcenie wujka Aarona) i gęstość obrazu mogą wymagać obecności dorosłego. To film, który rodzice i dzieci często oglądają razem, każdy z innych powodów — prawdziwe kino rodzinne w najlepszym sensie.